بسم الله الرحمن الرحیم
لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم
درس ششم اخلاق فردی واجتماعی
امام عسکری(علیه السلام) می فرمایند:
«خِصلَتانِ لَیسَ فَوقَهُما شییٌ: الا یمانُ بالله وَنَفعُ الاخِوان »[1]
« دو خصلت است که بالا تر آن دو چیزی نیست: ایمان داشتن به خدا و سودمند بودن به حال برادران ایمانی.»
بنا به فـرمایـش امام عسـکری (علیه السلام) ایمـان به خـدا “اخـلاق فـردی” و نفـع رسـاندن به بــرادران دینـی
” اخلاق اجتماعی ” محسوب می شود (و هر دو در کنار هم معنا می یابند)
بعضی گمان می کنند که اصول اخلاقی تنها در رابطه با دیگران بدست می آید و اگر اجتماعی وجود نداشت وانسانها کاملاً از یک دیگر جدا زندگی می کردند ، اخلاق مفهومی نداشت ، چون ظلم ، جنایت ، خیانت ، حسد ، بد گمانی ، ظن نیک ، عدالت ، فروتنی ، مهربانی ، بخشش و… ، همه ازمسایلی است که تنها در اجتماع و در برخورد انسان با دیگران مفهوم پیدا می کند، بنا بر این انسان مِنهای اجتماع به معنی انسان منهای اخلاق خواهد بود.
دسته دیگر می گویند: با اعتراف به این که بسیاری از فضایل و رذایل اخلاقی بستگی به زندگی اجتماعی انسان با دیگران دارد ، در عین حال نمی توان منکراین مطلب بود که بسیاری از مسایل اخلاقی فقط جنبه فردی دارد. مانند: صبـر ، شجـاعت ، شکر در مقابل جزع ، ترس ، تنبـلی ، کفـران و امثال اینها که جزء فضایل و رذایل محسوب شده ، در باره یک فرد که زندگی کاملاً جدا از اجتماع دارد نیز صدق می کند. البته با توجه به این مسأله با این که اخلاق فردی سهم زیادی دارد: ولی اخلاق اجتماعی وزنه سنگین تر وسهم بیشتری درعلم اخلاق خواهد داشت.
تذکر: بعضی از افراد برای تهذیب اخلاق وتزکیه نفس خود اِنزوا اختیار کرده و از اجتماع کناره گیری مـی کـنند ، باید گفت این افـراد سـخت در اشتباهنـد ؛ زیرا اخـلاق اجتماعـی را از بین مـی برند و این کناره گیری گرچه آنها را از مفاسد بسیاری بر کنار می دارد ولی در واقع فضیلت محسوب نمی شود ؛ زیرا چه بسا سبب ایجاد یک رشته مفاسد اخلاقی دیگراز قبیل عجب ، غرور ، بد بینی و… شود.
امام صادق (علیه السلام) می فرمایند:
«علیکم با لنّصح لله فی خَلقه فَلن تلقاه بعَمَل اَفضَل مِنه»[2]
«برشما باد به نصیحت کردن برای خدا در میان مردم ؛ که هرگز خدا را به عملی برتر از آن ملاقات نخواهید کرد.»
اگر چه اسلام به زهد دعوت نموده ؛ ولی رهبانیت را محکوم کرده است ، زیرا راهب از جامعه ، تعهدات و مسؤولیت های اجتماعی می گریزد و آن ها را از امور مادّی پست دنیا شمرده ، به صومعه و دیــر و دامـن کوه پنـاه مـی برد ؛ امّا زاهـد به جامعـه و ملاک هـای آن ومسؤولیت هـاوتعهـداتش رو
می آورد ؛ در واقـع هـر دو آخر تگـرا هسـتند ، با این تفاوت که زاهـد آخر تگـرای جامعـه گـرا و راهـب آخر تگرای جامعه گریز است. بنا بر این اسلام با رهبانیت ، به شدت مخالفت کرده و آن را بدعتی از جانب راهبان می شمرد.
قرآن می فرماید:
«وَ رَهبانیّه ابتَدعُوها ما کتَبناها علیهم اِلا ابتغا ءَ رِضوانِ الله فَما رَعَوها حَقّ رِعایَتِها »[3]
اسلام دینی است که تعلیمات جامع و همه جانبه اش در مسـایل اجتماعـی ، اقتصـادی ، سیاسـی و اخلاقی براساس محترم شمردن حقوق دیگران می باشد.
وصل الله علی محمد وال محمد
پایان درس ششم
1. الحرانی ، حسین بن شعبه ، تحف العقول ، ص 583 ، انتشارات اسلامیه ، چاپ اول ، پائیز 1363
2. محمدی ری شهری ، محمد ، میزان الحکمه ، ج10، ص55، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ دوم، اردیبهشت1371
3. سوره حدید ، آیه27