بسم الله الرحمن الرحیم
لاحول ولا قوه الا با لله العلی العظیم
درس چهاردهم سر چشمه های بد گمانی
1. گاهی سرچشمه سـوء ظن ، نا پاکی و آلودگی درونی خود انسان است . همان گونه که خوش بینــی زیاد گاهی از صفا و پاکی خود شخص سرچشمه می گیرد ؛ یعنی روی اصل مقایسه با خود دیگران را بد یا خوب تصور می کند ؛ البته با توجه به این مسـأله در افراد کم اطلاع و ساده ذهن تظاهر بیشتـری دارد.
2. گاهی منشأ سـوء ظن ممـکن است از تکبـر و خود خواهی باشـد . زیرا افراد متکبـر چون خـود را از دیگران برتر می دانند ؛ سعی می کنند در محیط فکری خود برای دیگران نقاط ضعفی بتراشند که ارزش وجود آنها را هر چند تنها در ذهن خود پایین آورده و به زعم خویش ارزش وجود خود را بالا ببرند.
3. حس انتقام ، کینه توزی و حسد هم از علت های بد گمانی می باشد ، بعضی از افراد وقتی نتوانسـتند در عمل از اشخاص مورد نظر انتقام بگیرند و یا به زبان اظهار کنند ، در منطقه فکر و قلب آشوبی به پا کرده ، به آن ها نسبـت بد می دهنـد و در محکمـه قلـب به توبیـخ و سـرزنش آنها می پـردازند تا ازاین طریـق تشّفی خاطر ، بجویند .
4. یکی دیگر از علل سوء ظن ، تخفیف مجازات و تبرئه ی شخصی است ، زیرا شخص مجرم در دادگاه وجدان خود می کوشـد شـریک جرم هایـی برای خود درسـت کند و نسبت به دیگران گمان بد ببـرد تا اعمال خود را توجیه نماید و یا کم اثر و عادی جلوه دهد .
5. محیط تربیتی ناسـالم ، اعـم از خانواده و محیـط تحصیلی یکی از عوامل مهـم بد بینـی و سـوءظـن می باشد . معاشرت با افراد ناصالح از دیگر علل بد گمانی است ، زیرا قضاوت های اشخاص در بـاره اهل یک شهر یا یک دِه یا یک کشور و یک نژاد ، بر اساس سبک تفکرافراد معینی است که با آنها ارتباط داشته است ، اگر معاشران انسان افراد نادرستی باشند به تبع آن ، او نیز به همه مردم بد بین خواهد شد . در حدیث است حضرت امیر المومنین ( علیه السلام ) می فرمایند:
« مجالسه الاشرار تُورثُ سوء الظن بالاخیار »[1]
« هم نشینی با بدان باعث بد بینی به نیکان می گردد .»
و صل الله علی محمد و آل محمد
پایان درس چهاردهم
1. بحارالانوار ـ جلد 74 ـ باب 14 ـ حدیث 4 ـ صفحه 191